Viêm họng cấp là gì?
Viêm họng cấp là tình trạng viêm niêm mạc họng khởi phát đột ngột, thường gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt vào thời điểm giao mùa. Người bệnh chủ yếu cảm thấy đau rát họng, khó nuốt, có thể kèm sốt và mệt mỏi.
Phần lớn các trường hợp viêm họng cấp là do virus, vì vậy bệnh thường tự giới hạn sau vài ngày. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ do vi khuẩn – trong đó đáng chú ý là Viêm họng do liên cầu – cần được phát hiện để điều trị đúng nhằm tránh biến chứng.
Dấu hiệu nhận biết
Viêm họng cấp thường biểu hiện khá rõ ràng với cảm giác đau họng tăng khi nuốt, nói hoặc ăn uống. Niêm mạc họng có thể đỏ, sưng, đôi khi thấy mảng trắng hoặc mủ ở amidan.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Đau rát họng, nuốt đau
- Sốt, có thể từ nhẹ đến cao
- Ho hoặc không ho
- Khàn tiếng
Có thể kèm theo:
- Sưng hạch cổ
- Mệt mỏi, đau đầu
- Chảy mũi (thường gặp nếu do virus)
Tuy nhiên, chỉ dựa vào triệu chứng đôi khi khó phân biệt chính xác nguyên nhân.
Virus hay vi khuẩn – khác nhau thế nào?
Đây là vấn đề quan trọng vì quyết định có cần dùng kháng sinh hay không.
Viêm họng do virus thường đi kèm với các biểu hiện của nhiễm siêu vi đường hô hấp như ho, chảy mũi, khàn tiếng và thường cải thiện sau vài ngày mà không cần điều trị đặc hiệu.
Ngược lại, viêm họng do vi khuẩn, đặc biệt là do liên cầu, thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau họng nhiều, ít ho và có thể có mủ ở amidan. Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm dễ gặp hơn.
Khi nào cần dùng kháng sinh?
Không phải mọi trường hợp viêm họng đều cần kháng sinh. Thuốc chỉ được chỉ định khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ cao nhiễm khuẩn.
Những dấu hiệu gợi ý cần cân nhắc dùng kháng sinh gồm:
- Sốt cao, đau họng nhiều, khởi phát đột ngột
- Amidan sưng to, có mủ trắng
- Hạch cổ sưng đau
- Không có triệu chứng ho, chảy mũi
- Test nhanh hoặc xét nghiệm xác định liên cầu dương tính
Trong thực hành, bác sĩ có thể sử dụng các thang điểm lâm sàng để đánh giá khả năng nhiễm liên cầu trước khi quyết định điều trị.
Vì sao không nên tự ý dùng kháng sinh?
Phần lớn viêm họng là do virus, nên việc dùng kháng sinh trong những trường hợp này không giúp bệnh khỏi nhanh hơn. Ngược lại, sử dụng không hợp lý có thể gây tác dụng phụ như tiêu chảy, dị ứng và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Việc tự mua thuốc khi chưa có chỉ định y khoa là một thói quen phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi triệu chứng thực chất có thể tự hồi phục.
Điều trị và chăm sóc đúng cách
Trong đa số trường hợp, điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục.
Các biện pháp thường được áp dụng:
- Uống đủ nước, nghỉ ngơi
- Súc họng bằng nước muối ấm
- Dùng thuốc giảm đau, hạ sốt khi cần
- Giữ ấm vùng cổ, tránh đồ lạnh
Những biện pháp đơn giản này thường giúp cải thiện rõ rệt triệu chứng sau vài ngày.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa?
Người bệnh nên đi khám khi:
- Sốt cao kéo dài hoặc không đáp ứng thuốc hạ sốt
- Đau họng nhiều, nuốt khó, ăn uống kém
- Triệu chứng kéo dài trên 5–7 ngày không cải thiện
- Nghi ngờ viêm họng do liên cầu hoặc cần xác định nguyên nhân
Việc thăm khám giúp xác định chính xác nguyên nhân và tránh điều trị không cần thiết.
Trong trường hợp viêm họng do liên cầu không được điều trị, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng như Thấp tim hoặc viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu. Đây là những biến chứng hiếm nhưng có thể để lại hậu quả lâu dài.
Tóm lại, viêm họng cấp là bệnh lý thường gặp và đa số do virus, không cần dùng kháng sinh. Việc nhận biết các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm khuẩn và sử dụng thuốc đúng chỉ định sẽ giúp điều trị hiệu quả, đồng thời hạn chế các nguy cơ không đáng có. Người bệnh nên tránh tự ý dùng kháng sinh và chủ động đi khám khi triệu chứng bất thường hoặc kéo dài.
