Trầm cảm và thai kỳ: Làm rõ vai trò của SSRI trong thai kỳ
(lược dịch)
Những điểm chính
- Các nghiên cứu quy mô lớn cho thấy không có sự gia tăng đáng kể nguy cơ dị tật tim bẩm sinh khi sử dụng SSRI- thuốc chống trầm cảm loại ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc- trong thai kỳ, mặc dù một số phân tích ghi nhận tăng nhẹ nguy cơ tương đối đối với dị tật tim mạch.
- Hội chứng thích nghi sơ sinh kém (Poor Neonatal Adaptation Syndrome – PNAS) thường gặp ở trẻ phơi nhiễm SSRI, nhưng đa số nhẹ và tự hồi phục trong vài ngày.
Tổng quan
Trầm cảm trong thai kỳ đặt ra một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng: bệnh lý tâm thần của mẹ nếu không được điều trị có thể gây nhiều hệ quả nghiêm trọng, trong khi lo ngại về tính an toàn của SSRI đối với thai nhi - bao gồm nguy cơ dị tật bẩm sinh và hội chứng thích nghi sơ sinh kém - có thể khiến thai phụ do dự trong việc điều trị. Để hỗ trợ người bệnh đưa ra quyết định đầy đủ và cân bằng, nhân viên y tế cần đánh giá và truyền đạt bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất hiện có.
SSRI và nguy cơ dị tật bẩm sinh
Mối liên quan giữa SSRI và thai kỳ đã được nghiên cứu rộng rãi. Một nghiên cứu đoàn hệ lớn tại Hoa Kỳ sử dụng dữ liệu Medicaid, bao gồm 949.504 thai kỳ, trong đó có 64.389 trường hợp phơi nhiễm SSRI trong tam cá nguyệt thứ nhất, cho thấy không có sự gia tăng có ý nghĩa thống kê về tổng thể nguy cơ dị tật tim bẩm sinh sau khi đã hiệu chỉnh các yếu tố của mẹ và yếu tố lâm sàng.
So với các nghiên cứu nhỏ trước đây, nghiên cứu quy mô lớn và được kiểm soát chặt chẽ này mang lại bằng chứng thuyết phục về tính an toàn tương đối của SSRI.
Tuy nhiên, một phân tích gộp hệ thống của 18 nghiên cứu đoàn hệ, bao gồm hơn 65.000 thai kỳ phơi nhiễm SSRI, cho thấy việc sử dụng SSRI trong tam cá nguyệt đầu có liên quan đến tăng 26% nguy cơ tương đối dị tật tim mạch. Trong số các dị tật được ghi nhận, thông liên nhĩ có mức tăng nguy cơ rõ ràng hơn, trong khi thông liên thất cũng tăng nhưng ở mức thấp hơn. Điều quan trọng là nguy cơ tuyệt đối vẫn rất thấp, chỉ tương ứng với vài trường hợp tăng thêm trên mỗi 10.000 ca sinh, do tỷ lệ nền vốn đã thấp. Cụ thể, với paroxetine, nguy cơ có thể tăng từ 10 lên 24/10.000 ca sinh, trong khi không ghi nhận sự gia tăng đáng kể đối với các SSRI khác như citalopram và sertraline.
Hội chứng thích nghi sơ sinh kém (PNAS)
Phơi nhiễm SSRI ở giai đoạn muộn của thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ hội chứng thích nghi sơ sinh kém (PNAS). Một tổng quan hệ thống năm 2013 cho thấy nguy cơ xuất hiện triệu chứng PNAS cao gấp 5 lần ở trẻ sơ sinh phơi nhiễm SSRI. Các biểu hiện thường gặp bao gồm run, suy hô hấp, khó bú, kích thích, và thường xuất hiện trong vòng 48 giờ sau sinh.
Một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu trên 2.793 cặp mẹ – con ghi nhận 56% trẻ phơi nhiễm SSRI có biểu hiện PNAS. Các triệu chứng hô hấp và run gặp với tần suất cao hơn rõ rệt; tuy nhiên, đa số các trường hợp tự hồi phục trong vòng 2–5 ngày và không để lại di chứng lâu dài.
Nhân viên y tế cần trấn an thai phụ rằng PNAS là tình trạng thường gặp nhưng thoáng qua và đa phần nhẹ về mặt lâm sàng.
Nguy cơ của trầm cảm không được điều trị
Trong quá trình tư vấn lợi ích – nguy cơ, nhân viên y tế cần nhấn mạnh những hậu quả nghiêm trọng của trầm cảm không điều trị trong thai kỳ. Một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu mang tính nền tảng trên 201 phụ nữ mang thai cho thấy 68% bệnh nhân ngưng thuốc chống trầm cảm bị tái phát so với 26% ở nhóm tiếp tục điều trị với tỷ số rủi ro là 5,0.
Tái phát trầm cảm có thể dẫn đến tuân thủ chăm sóc tiền sản kém, sinh non, trẻ nhẹ cân, và trong những trường hợp nghiêm trọng có nguy cơ tự sát.
Ngoài ra, trầm cảm không điều trị còn làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh, rối loạn gắn kết mẹ - con, và ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển nhận thức - hành vi của trẻ. Những tác động này có thể kéo dài vượt xa giai đoạn thai kỳ, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe gia đình và xã hội.
Kết luận
Các bằng chứng lâm sàng hiện nay cho thấy SSRI không làm tăng đáng kể nguy cơ tổng thể dị tật tim bẩm sinh, và những gia tăng nguy cơ tương đối được ghi nhận chỉ tương ứng với nguy cơ tuyệt đối rất nhỏ. PNAS thường gặp ở trẻ phơi nhiễm SSRI nhưng đa phần tự hồi phục và không cần can thiệp. Ngược lại, trầm cảm không điều trị có thể dẫn đến tái phát ở tới 68% bệnh nhân, với nhiều hệ quả nghiêm trọng cho cả mẹ và trẻ.
Tài liệu tham khảo
